Oι Έλληνες επιστρέφουν και επανδρώνουν ξανά τα Κοτύωρα ύστερα από 350 χρόνια

Η επιλογή του ελληνικού πληθυσμού να μετοικήσει στην Αργυρούπολη δεν ήταν τυχαία, αφού η ευρύτερη περιοχή ήταν πλούσια σε ορυκτό πλούτο και, ιδίως, σε μέταλλα, όπως ο χρυσός, ο άργυρος, ο χαλκός και ο μόλυβδος. Ωστόσο, η κατά συρροή μετακίνηση των Ελλήνων προς την επαρχία της Χαλδίας είχε ως αποτέλεσμα να υπεραυξηθεί ο πληθυσμός  και να επέλθει οικονομική στενότητα, αφού στις μεταλλοφόρες επιχειρήσεις, στη γη και σε όλους τους επαγγελματικούς τομείς υπήρξε απόλυτη πληρότητα. Μέχρι τις αρχές του 18ου αιώνα μια σημαντική μερίδα του πληθυσμού είτε δεν απασχολούνταν είτε αναζητούσε καλύτερες συνθήκες εργασίας και, έτσι, προέκυψε ένα νέο ανάστροφο κύμα εσωτερικής μετανάστευσης προς άλλες περιοχές. Στην εξέλιξη αυτή συνέβαλε ακόμα και το ίδιο το τουρκικό κράτος που υπήρξε πιο ελαστικό σε ό,τι αφορά την πιστή τήρηση του γράμματος των νόμων. Μολονότι οι Έλληνες, αρχικά, επέλεξαν να μεταναστεύσουν σε περιοχές που είχαν μεταλλεία, όπως η Σεβάστεια, η Άγκυρα, το Ακ Ταγ – μαντέν, το Κιουμούς – μαντέν και το Τενέκ – μαντέν, στη συνέχεια, στράφηκαν προς την ενδοχώρα και μετακινήθηκαν προς την Τραπεζούντα, τον Δυτικό Πόντο, τη Μικρά Ασία και τον Καύκασο (Σαλτσής, 1955). 

 Την ίδια περίοδο μια ομάδα ανθρώπων αποφασίζει να μετακινηθεί νότια της Ορντού και εγκαθίσταται στο χωριό Μπαϊραμλή, περίπου 6 χιλιόμετρα από το κέντρο. Εκεί έζησαν για πάνω από 60 χρόνια. Σχεδόν αμέσως μετά την εγκατάστασή τους ξεκίνησαν να εργάζονται σε διάφορους κλάδους. Άλλοι ασχολήθηκαν με τη γη ως κολλίγοι στα αγροκτήματα των Τούρκων, άλλοι ασχολήθηκαν με τη ραπτική, άλλοι με τη σιδερουργία, ενώ άλλοι έγιναν χτίστες ή ξυλουργοί (Σαλτσής, 1955). 

Το 1765 οι κάτοικοι του χωριού αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους και να μετακινηθούν προς το κέντρο της Ορντού λόγω μιας καταστροφικής πλημμύρας που προκλήθηκε από την υπερχείλιση του παράπλευρου ποταμού Τζιβίλ, στα δυτικά, και προκάλεσε ανεπανόρθωτες ζημιές. Ο Άκογλου παραθέτει χαρακτηριστικά μία αληθινή μαρτυρία που περιγράφει την συγκεκριμένη θεομηνία:

«Πληροφορία, απόλυτα εξακριβωμένη, φέρει ότι γριά της περασμένης γενεάς, αιωνόβια, διηγότανε πως είχε ακουστά από τη μάνα της σχετικά με τη μεγάλη αυτή πλημμύρα και μάλιστα θυμότανε τη φράση: ούς και τα κουνία πά επήρεν το σέλ = ακόμα και τις κούνιες τις πήρε η πλημμύρα» (Άκογλου, 1939). 

Αυτή η καταστροφή απρόσμενα έφερε τους Έλληνες ύστερα από 350 χρόνια μέσα στην πόλη της Ορντού και αποτέλεσε πλέον την αφορμή για τη μόνιμη εγκατάστασή τους εκεί. 

Οι πρώτοι κάτοικοι συγκεντρώθηκαν γύρω από την εκκλησία της Υπαπαντής, γι’ αυτό και η συνοικία έμεινε γνωστή με το ίδιο όνομα. Ένα άλλο όνομα που επικράτησε, επίσης, για την περιοχή αυτή είναι το «Πέραν η μαχαλά». Μέχρι το 1850 οι Έλληνες ιδρύουν δεύτερο συνοικισμό πέριξ του Αγίου Γεωργίου προς το βορειοδυτικό παράλιο τμήμα της πόλης που υπερίσχυε καθολικά μέχρι πρότινος το τουρκικό στοιχείο, ενώ περί το 1870 ιδρύεται και η συνοικία του Αγίου Νικολάου. 

Οι συνοικίες αυτές εκτείνονταν σε όλα τα παράλια της πόλης αφήνοντας Τούρκους και Αρμένιους συγκεντρωμένους στο εσωτερικό, ενώ από τα προηγούμενα μπορούμε εύκολα να αντιληφθούμε ότι πήραν το όνομά τους από τις εκκλησίες που η καθεμία είχε σημείο αναφοράς.

 Η Ορντού αρχίζει πλέον να εποικίζεται μαζικά από Έλληνες που προέρχονταν από κάθε γωνιά του Πόντου και επιζητούσαν να δώσουν στην πόλη την αίγλη του παρελθόντος και την ελληνικότητα που εξέλιπε τόσα χρόνια. Δεν είναι τυχαίο ότι στις αρχές του 20ου αιώνα ο ελληνικός πληθυσμός αποτελούσε το ήμισυ και πλέον από το σύνολο των 15.000 ανθρώπων που κατοικούσαν στην πόλη (Σαλτσής, 1955). 

*Το συγκεκριμένο απόσπασμα προέρχεται από τη διπλωματική εργασία του Γιάννη Μιχαηλίδη «Ξένε, Ξενίτα! ούλ’ εσέν πάντα θ’ αροθυμούμε»: Η μουσική παράδοση των Κοτυώρων μέσα από τις Συλλογές του Ξενοφώντος Άκογλου και συγκριτική ανάλυση επιλεγμένων τραγουδιών», η οποία εκπονήθηκε στο πλαίσιο του ΠΜΣ: «Εθνομουσικολογία και Πολιτισμική Ανθρωπολογία» του Τμήματος Μουσικών Σπουδών του ΕΚΠΑ.